BAROTRAVMA ve BASINCIN MEKANİK ETKİLERİ
    İnsan vücudu oldukça fazla basınca dayanıklıdır. Sualtında 1148 feet deniz suyu basıncına dayanan ( 510,8 Psi ) insan vücudu, deneysel koşullarda ( laboratuarlarda ) 2250 feet deniz suyu ( 1001,3 Psi ) basıncına dayanmaktadır.

Basınca en duyarlı yerlerimiz, vücudumuzdaki doğal hava boşluklarıdır. Bunların başlıcaları ortakulak, sinüsler ve akciğerlerdir.

Bu boşluklardaki hava basıncının daima dış basınç ortamıyla eşit olması gerekir. Barotravma, inişte sıkışma ve çıkışta da tersine sıkışma olarak görülür. Başlıca semptom inişte özellikle ağrıdır, bu bazı vakalarda kanama ile birlikte olabilir. Diğer sık olmayan semptomlar; baş dönmesi, his kaybı ve yüz felcidir.

Orta Kulak Sıkışması :

Kulak zarı dış kulak yolu ile orta kulak boşluğunu ayırır. Dalış sırasında suda dış basınç artarak kulak zarına yansır. Kulak zarı ile dış kulak arasında kalan orta kulak östaki kanalıyla nefes yoluna bağlantılıdır. Basınç değişikliği çok çabuk oluşursa östaki kanalıyla sağlanan basınç dengesi hemen oluşturulamaz. Bu durum ciddi kulak zarı zedelenmelerine neden olabilir. 

Basınç eşitsizliğinin orta kulaktaki etkisi iki şekilde ortaya çıkar :

1. Dış basınç kulak zarını içe doğru iter. Bu durumda kulak zarında şiddetli ağrılar hissedilir ve dalışa devam edilirse kulak zarı yırtılabilir.

2. Orta kulağı çevreleyen dokular basınç sonucu deforme olabilir, karı ve diğer vücut sıvıları bu boşluklara hücum edebilir. Bu durum, özellikle basınç farkı kulak zarını yırtmayacak düzeyde ise ortaya çıkabilir.

    Sinüs Sıkışması :

Bütün sinüsler içi boş boşluklardır, kafatasında burun boşluğu ile birleşirler. Sinüsler küçük hava paketleridir, burun boşluğuyla dar yollarla bağlantıdadır. Basınç uygulaması esnasında, sinüslerdeki bir tıkanıklık, mukusla dolu olma ve yeni doku oluşumları, sinüslerin kapsadığı alanlarda ağrıya sebep olurlar. Bu durum orta kulaktaki gibi tanımlanabilir.

Sinüs Sıkışması Semptomları :    

Basınç eşitlemesi ile giderilebilir,iniş sırasında gözlerin arkasında, üst veya alt kısmına vuran doluluk hissi ve keskin ağrı ile görülür. Çıkışta ağrı genellikle azalırken, dolgunluk hissi ve keskin ağrı ile dalıştan sonra saatler boyunca kalabilir. Önleme yolu üst solunum yolu enfeksiyonları ve sinüzit hastalığı durumlarında dalınmamalıdır.                             

Diş Sıkışması :

Diş sıkışması çürük diş veya iyi yapılmamış dolgunun altında hava boşluğunun bulunması sonucu ortaya çıkar. Hava tamamen izole ise, dişin kök kısmını veya dişin oturduğu dolgularda basınçtan dolayı emilme meydana geldiğinden ağrı ortaya çıkar. Eğer çürük dişe sualtında basınçlı hava girer ise genleşen hava ağrıya sebep olur.

Dış Kulak Sıkışması :

Eğer dalgıç kulak tıkacı kullanıyorsa, dış kulak yolunda enfeksiyon, kulak kiri varsa veya çok sıkı dalış başlığı kullanıyorsa dış kulak sıkışması meydana gelecektir. Korunmak için iniş esnasında su yada basınçlı havanın her iki kulağa serbestçe girişine izin verilmelidir.

   Akciğer Sıkışması : 

Nefes tutarak yaptığımız bir dalışta, ciğerlerimizde tuttuğumuz havayı sıkıştırarak normal rezidüel kapasitemizden küçük bir hacme sığdırabileceğimiz bir derinliğe ulaşmamız mümkündür. Bu hacimde göğüs duvarları bükülemez sert ve sıkıştırılamaz hale gelir. Eğer dalış devam ederse artan basınç göğüs duvarlarını sıkıştıramaz ve ciğerlerimizdeki basınç dış su basıncına göre negatif olur. Sıkışmadan dolayı hasar. Görülür kan ve doku sıvıları ciğer alveollerine ve hava pasajlarına dolar, hava boşluklarının kan ve doku sıvıları ile dolması, ciğerdeki negatif basıncı giderir. Mühim bir ciğer tahribatı söz konusudur. Ciddi durumlarda öldürücüdür. Eğer dalgıç dalışa devam ederse göğüsün çökmesi sonucu ölüm meydana gelir.

Ters Orta Kulak Sıkışması :

Yükselme sırasındaki ortakulak boşluğundaki hava genellikle östaki borusu yolu ile dışarı çıkar. Eğer burun tıkanırsa orta kulaktaki basınç, dış su basıcına oranla artar. Kulak zarı dışarı doğru bükülür ve acı verir. Eğer basınç çok artarsa kulak zarı bozulur iniş sırasında meydana gelen kulak zarı sıkışması ile aynı belirtileri gösterir. yakındaki yapıları da etkiler ve vertigo, iç kulak hasarı, yüz dokularında zayıflık gibi semptomlar ortaya çıkarır.

Ters Sinüs Sıkışması :

Sinüs içini kaplayan zar herhangi bir kıvrım yada aşırı büyüme sonucu bir top valf gibi hareket eder ve gazın yükselme sırasında sinüsü terk etmesine müsaade etmez sinüsteki basınç arttıkça şiddetli bir acı duyulur. Genellikle daha  fazla yükselmeyi engeller. Acı, birkaç feet alçalmakla hemen geçer.

Mide ve Bağırsağın Fazla Genişlemesi : 

Dalgıç basınç altında iken bağırsağında gaz oluşabilir yada hava yutabilir ve midede sıkışabilir. Yükselme sırasında bu gaz genişler ve dalgıca rahatsızlık verebilir.

   İç Kulak Bozulması ( Vertigo ) : 

İç kulak gaz içermediği için herhangi bir barotravmaya maruz değildir. Ama iç kulak, orta kulak deliğinin yanında olduğu için, orta kulak sıkışmalarından etkilenir. Ortakulak tıkanık östaki borusu sebebi ile sıkışmaya maruz kaldığında., iç kulağın sıvısı ve zarı etkilenir ve basınç arttıkça zarda bir yırtılma meydana gelebilir.

    Zor kulak açma ile meydana gelen ortakulaktaki basınç değişimi geçici bir vertigoya ( alternobaric Vertigo ) sebep olabilir. Bu tip vertigo genellikle en zor yapılan, bir anlamda dibe ulaşıldığında yapılan zor kulak açma sonucu meydana gelir. Kısa sürelidir. 

Bu Alternobaric Vertigo aynı zamanda yükselme sırasında ortakulağın fazla basanca maruz kalmasından da meydana gelebilir. Bu anda vertigoyu kulakta bir doluluk hissi yada fazla basıncın dışarı çıkamamasından doğan bir acı hissi takip eder ve birkaç metre alçalmakla hemen geçer.

    Orta kulak ve dış basınç arasındaki basınç farkı eğer çok fazla yada çok ani ise daimi bir hasara sebep olabilir. Bu barotravmada genellikle kulak zarı yırtılır ve iç kulağın pek çok mekanizması hasar görür.

AKCİĞERE AİT AŞIRI ŞİŞME SEMPTOMLARI : 

Akciğere ait aşırı şişme semptomları barotravmalarla ilgili hastalıkların göstergesidir ve yükselme sırasında ciğerlerde sıkışmış gazın genişlemesi yada ciğerlerin aşırı basınca maruz kalması ve bunu müteakip aşırı genişleme ve alveollerin hava keseciklerinin  tahrip olmasına sebep olur.

Alveollerin tahrip olmasının 2 sebebi vardır ;

1- Ciğer içindeki yüksek basınç

2- Genişleyen gazların ciğerlerden çıkamaması

    Akciğere ait şişmenin klinik belirtileri, serbest havanın toplandığı yere göre değişir. Bütün durumlarda ilk görülen ciğerlerde hava  toplanması sebebi ile alveollerin tahrip olmasıdır.

Arterial Gaz Embolisi : 

Arterial gaz embolisi potansiyel olarak dalgıçlık için en tehlikeli hastalıktır ve yükselirken nefes tutmaktan dolayı ciğerlerdeki artan basınçlı hava buna sebep olur. Örneğin 99 feet te basınçlı hava soluyan bir kişi  yukarı çıkarken havayı ciğerlerine hapis ederse, ciğerlerinde tuttuğu havanın hacmi 3 kat artar. Bu hacim değişikliğini kaldıramayan ciğerdeki hava kesecikleri ve kan damarları patlar ve baloncuklar kalbin sol tarafına doğru toplanır. Buradan da arteriellere ( Atardamarlara ) pompalanırlar. Bazı baloncuklar arterleri tıkarlar ve bu tıkanmanın gerisindeki dokulara kan gitmesini engellerler, olayın ciddiyetini bu tıkanmanın hangi organ yada dokuda olduğuna bağlıdır. Eğer beyinde bu tıkanma olursa, semptomlar çok ciddidir.Eğer rekomprasyon yapılıp baloncukların ölçüleri küçültülmezse, ölüm meydana gelir.

 
   Mediastinal ve Subcutamus Amfizem :  

Zorlanmalardan ötürü, akciğer hava kesciklerinin yırtılmasına ve tıbbi müdahelelere yol açan tahribatlara Amfizem denir.

İnterstisiyel (dokular arası) amfizem, ciğerlerdeki dokulara gaz girişine yol açar ve gaz embolisinde olduğu gibi dalgıç yükselirken nefesini tutarsa, ciğer dokuları yırtılabilir. Bu durum gaz embolisiyle aynı anda veya ayrı olarak meydana çıkabilir. Interstisiyel amfizem, gaz genişlemesi Subcutamus yada mediastinal amfizeme sebebiyet vermezse kendi başına bir problem teşkil etmez. Mediastinal amfizem gazın yırtık ciğer dokularından, zayıf dokulara geçmesinden oluşur. subcutamus Amfizem de zayıf ciğer dokularından boyundaki dokulara sızan gazların genişlemesi sonucu olur.  

   Subcutamus                                                Mediastinal       Amfizem                                                      Amfizem

  Pneumothorax ( Prömotoraks ): 

Ciğerlerin etrafındaki boşluklara ve göğüs kafesine giren havadan dolayı meydana gelir. Genellikle ciğerlerden göğse giren hava ciğerleri çökerterek pek çok solunum rahatsızlıklarına yol açar.

  Bazı durumlarda hasara uğramış ciğer, göğüs duvarı ile ciğer arasına havanın girmesine izin verir fakat havanın çıkmasına izin vermez, böylece her alınan nefesle hava kesecikleri şişer ve genişler, bu durum düzeltilmezse meydana gelen kuvvet ciğeri sıkıştırır, hatta ciğerin çökmesine sebep olabilir. Ciğer ve son olarak kalp, göğüs kafesinin diğer yanına itilir. Kan dolaşımı da solunum gibi tehlikeye girer. Bu durum sık nefes alma, yüksek tansiyon, şok ve ölümle sonuçlanabilir.

BASINCIN DİREKT ETKİLERİ 

Bu etkiler dalgıcın nefes ortamındaki gazın kısmi basıncından kaynaklanmaktadır. 

Nitrojen Narkozu : 

Basınç altında soluyan bütün dalgıçlar belli bir derinlikten sonra nitrojen narkozuna maruz kalır. Kişiden kişiye farklılık göstermekle birlikte genellikle 30 m. den sonra görülür. Derin su dalgıçlarında 61 m. ye kadar görülmeyebilir. Semptomları alkolün etkileri ile benzerlik taşır. Zihinsel aktivitelerde yavaşlama, geciken reaksiyonlar, düşüncenin donuklaşması gibi karakteristik etkileri vardır. Görüşünde ve karar vermesinde bozukluklar görülür. 

Oksijen Zehirlenmesi : 

Tüpteki havanın Oksijen kısmi basıncı atmosferdekinden fazla olursa zehirleyici olabilir. Oksijen zehirlenmesi kısmi basınca maruz kalınan zamana bağlıdır.

Akciğere Ait O2 Zehirlenmesi : 

Bu zehirlenmenin ilk belirtisi derin bir nefes sonucunda duyulan hafif bir ağrı ve rahatsızlık hissidir. Bu durum 24 saat boyunca 0,6 atm. üzerinde  oksijene maruz kalınması sonucudur. Bilinci yerinde olan hastalarda nefes alırken meydana gelen acı daha fazla O2 alımını engeller ve yüksek konsantrasyonlu O2 kesildiğinde akciğer çalışması normale döner. Bilinci yerinde olmayan hastalarda acı hissi olmayacağından ve O2 solunumu devam edeceğinden tedavi de saf O2 verildiğinde dikkatli olunmalıdır. 

Sinir Sistemini Etkileyen O2 Zehirlenmesi : 

Oksijenin kısmi basıncı 1,6 atm. ve üzerine çıkarsa akciğerlerdeki O2 zehirlenmesinden önce sinir sistemi zehirlenmesi ortaya çıkar. İhtilaçlar birkaç dakika içerisinde kendini gösterebilir. Bu zehirlenme kişiden kişiye farklılık gösterir. Ayrıca bu durum zamana göre de farklılık gösterebilir. 

Bazen ihtilaçlardan önce oksijen zehirlenmesinin habercisi bazı semptomlar görülebilir. Genellikle aşağıdaki sıra ile gözükürler. 

Bu semptomların hepsi bir arada olmayabilir. Kas seğirmesi esas olarak O2 zehirlenmesinin en belirleyici semptomudur, fakat kendini geç gösterebilir. 

İhtilaçlar O2 zehirlenmesinin en ciddi sonucudur ve başka hiçbir ön semptom göstermeden aniden başlayabilirler. İhtilaçtan sonra beyin tamamıyla yorulur ve ihtilaç sonrası depresyona girer. Yaklaşık 15 dakika sürer kişi kendine geldiğinde, bayılma anına kadar her şeyi hatırlar fakat kasılmaları ( ihtilaçları ) hatırlamaz. 

Giysili veya derin su başlığı ile yapılan dalışlarda meydana gelen ihtilaçlar, sıkışmalara, debelenmelere ve dil ısırmalarına sebebiyet verir. İhtilaç sırasında dalgıcı satha çıkarmak gaz embolisine sebep olabilir.

    O2 zehirlenmesine maruz kalan bir kişi kasılmalardan hiçbir zarar görmezse 24 saat içinde tamamen iyileşir. O2 zehirlenmesi geçirmek tekrar zehirlenmeye eğilimli olmak demek değildir. Kişi uyarıcı semptomları çok ve çabuk hissetse de bu genellikle psikolojik bir durumdur.

İnsert Gazların Emilmesi : 

Ortalama bir insan vücudu, deniz seviyesinde 1 litre civarında çözünmüş nitrojen içerir. Vücuttaki tüm dokularda alveollerdekine eş bir kısmi basınçla nitrojene doymuş ( sature olmuş ) durumdadır. Solunan havadaki basınç değişikliğine bağlı olarak nitrojenin kısmi basıncında değişiklik olursa, vücutta çözünmüş halde bulunan nitrojen basıncında da eş bir değişiklik olur. Artı miktardaki nitrojen duruma göre, akciğerdeki ve dokulardaki nitrojen kısmi basıncı eşitlenene dek emilir yada dışarı atılır. Emilecek veya dışarı atılacak, kısmi basınçtaki değişiklikle doğru orantılıdır. Eğer 1 atm basınçta 1 litre nitrojen emiliyorsa 2 atm. basınçta 2 litre emilir, yani basınç arttıkça emilen nitrojen miktarı da artar. Fazladan nitrojen alma işlemi saturasyon, nitrojeni atma işlemi de saturasyon olarak adlandırılır. 

Dokuların Saturasyonu ( Doyması ) : 

100 feet’ e inen bir dalgıcı örnek vererek konumuza açıklık getirelim; dalgıcın sathı terke ederken kanındaki ve dokularındaki nitrojen basıncının 0,8 atm. olduğunu söyleyebiliriz. Dalgıç 100 feet’ e ulaştığında kanındaki ve dokularındaki nitrojen kısmi basıncı 0,8 atm. olduğu halde alveollerindeki kısmi basınç 0,8 x 4 ( bulunduğu derinlikteki mutlak basınç ) = 3,2 atm. dir. Böylece alveollerdeki hava ile kan ve dokular arasındaki kısmi basınç farkı 2,4 atm. olur. Şimdi dalgıçta meydana gelen değişiklikleri sırası ile görelim.

Eğer dalgıç 100 feet derinlikte saturasyon tamamlanana kadar tutulacak olursa, dalgıcın vücudu satıhtakine oranla 4 kat daha fazla nitrojen içerecektir. Yağlı dokunun yağsıza göre 5 kat daha fazla nitrojen tuttuğunu bildiğimize göre, nitrojenin büyük bir kısmı yağlı dokularda tutulacaktır.

Nitrojen saturasyonu ile ilgili önemli bir konuda nitrojen basıncı ne olursa olsun işlemin süresinin değişmemesidir. Yani 100 feet teki saturasyon süresi ile 33 feet teki saturasyon süresi aynıdır. 

Dokuları Desaturasyonu : 

De saturasyon süreci, saturasyonun tam tersidir. Eğer akciğerlerdeki gazın kısmi basıncı ortam basıncındaki değişiklik sonucu azalırsa, yeni basınç farkı, nitrojenin dokulardan kana difüzyonunu ortaya çıkacaktır.bu süreç nitrojenin kandan akciğerdeki havaya, oradan da dışarıya atılmasına kadar devam edecektir. Vücudun bazı kısımları saturasyonda olduğu gibi diğer kısımlara oranla daha yavaş de sature olacaktır. 

Saturasyon ile de saturasyon arasındaki en önemli fark vücut ani ve büyük basınç artışlarına herhangi bir zarara uğramadan uyum sağlayabilirken, ortam basıncındaki azalma durumunda ciddi problemlerle karşılaşılır.

Eriyik bir gaz vücuttaki toplam basınçtan daha yüksek bir basınca sahip olabilir. Eğer bir doku vücuda göre daha yüksek bir oranda sature durumdaysa, gaz kandan kabarcıklar halinde ayrılır. Dokularda ve kanda oluşan nitrojen kabarcıkları dekomprasyon hastalığı ( vurgun ) diye bildiğimiz hastalığı meydana getirirler. Bu kabarcıklar sinirlere baskı yapabilir, hassas dokulara zarar verebilir ve kanın hayati organlara akışını engelleyebilirler. Semptomları deri kızarıklıkları eklemlerde ve kaslarda felç, uyku hali, sağırlık, baş dönmesi, bilinç kaybı ve aşırı durumlarda ölüm olarak sıralanabilir. 

Dekomprasyon :

Dalgıç herhangi bir derinlikte çok seyrek olarak nitrojenle tamamen nitrojenle tamamen sature olacak kadar süre su altında kalır. Kısa bir dalışta, ancak çabuk sature olan dokular dikkate değer bir miktar gaz emer ve bunlar kolayca desatüre olabilirler. J.S. Handel’ in araştırmalarından ve çeşitli test programlarından ( Amerikan Donanması ) üretilen standart dekomprasyon tabloları, bir çok dalış programında dalgıca kontrollü dekomprasyon yapmasına rehber olacak şekilde hazırlanmıştır. Bu tabloların hazırlanmasında; derinlik, dip zamanı, dalgıcın 12 saat içinde birden fazla dalış yapıp yapmadığı (Mükerrer dalış) gibi, emilen nitrojenin miktarında etkisi olan çeşitli faktörler dikkate alınmıştır. Oluşturulan dekomprasyon tablosu dalgıcın maksimum güvenliğini sağlaması açısından ödün vermeksizin uygulanmalıdır.

Tüm A.B.D. donanma dekomprasyon prosedürleri laboratuarda baştan sona test edilmiş olduğu halde, prosedürlere olan bağımlılığı ve standart tablolara uygunluk dalgıcın dekomprasyon hastalığına yakalanmasına engel olmaz. Tüm önlemlere rağmen dekomprasyon sorunlarına yol açabilecek bireysel farklılıklar ve çevresel faktörler çok sayıdadır.

Bunlar; yaş, aşırı şişmanlık, aşırı yorgunluk, uykusuzluk, alkole düşkünlük, genelde zayıf bir kondisyon veya zayıf dolaşım etkinliği yaratabilecek her şey olabilir. Yine dalışta ağır iş yapma ve ısı aşırılıkları hoş olmayan etkiler yaratabilir.

Dekomprasyon Hastalığı :

Bir dalgıcın kanı ve dokuları çözünmüş helyum yada nitrojeni dipte alınca aşırı doyma durumu yaratabilir. Çözülmemiş gazın dolaşım sistemi ve ciğerler vasıtasıyla atımı dış basıncın aşırı düşüşünü karşılayamazsa, gaz baloncuklarının serbestliği hem kanda hem de süper sature olmuş dokularda oluşabilir. Kan akışındaki baloncuk semptomları dolaşımı durdurarak oluşacaktır. Dokuda iyice gerilecek, sinirlere baskı uygulayacak veya aktif zarara yol açacaktır.

Baloncuk yada baloncukların boyut yerlerine bağlı olarak sonuçlanan semptomlar. Eklemlerde, kaslarda yada kemiklerde baloncuk varsa acıya yol açacaktır. Beyinde baloncuk oluşumu, körlük, baş dönmesi, veya hissizlik yapabilir. İç kulaktaki baloncuklar işitme kaybı yada vertigo hastalığına yol açar. Ciğerlerdeki baloncuklar; öksürük, nefessizlik, hypoxia ve tıkanma denen durumu ortaya çıkarabilir. Derideki baloncuklar; kaşıntı veya hissizlik yapabilir. Dalıştan sonra beklenmedik yorgunluk ve bitkinlik genellikle baloncukların beklenmedikleri yerlerde oluşumundan olabilir. Merkezi sinir sistemi yada ciğerleri etkileyen dekomprasyon hastalığı gerektiği gibi ve çabuk davranılmazsa ciddi sakatlıklara yol açabilir. Eklemler gibi diğer bölgeler etkilendiğinde, aşırı acı ve tedavi edilmezse yerel olarak zarar verebilirler.

Dekomprasyon hastalığının tedavisi rekomprasyondur. Kazazedeyi baloncukların boyutunu düşürüp. Onları tekrar çözeltiye dönüştürmek için tekrar basınç altına almaya rekomprasyon denir. Bu genellikle bir rekomprasyon odası ( Basınç Odası), eğer yakında basınç odası yoksa su içinde yapılır.

Dekomprasyon hastalığını engellemek dekomprasyon tablolarını uygulamakla mümkündür. Dekomprasyon hastalığını olası tüm durumlardan uzakta tutabilmek için uygulanan dekomprasyon zamanının gerekenden fazla olmamasına dikkat edilmelidir.