NEOPREN KURU ELBİSE KULLANIMI

GENEL KURAL :

        Kuru elbise ile dalış yapıldığında sualtında nötr yüzerlik için kesinlikle BC veya can yeleği kullanılmaz. Dalış sırasında BC tamamen boş olur ve onun gördüğü işi elbise yapar. BC sadece dalgıç yüzeydeyken güvenlik amacıyla şişirilir. Yüzeyde BC kullanmayıp kuru elbiseyi şişirerek pozitif yüzerlik sağlayan dalgıcın kuru elbisesinin sualtında kalan kısımlarına suyun yaptığı basınç nedeniyle elbise içindeki hava boğaz kısmında toplanarak dalgıca rahatsızlık verir hatta boyundaki atar damara basınç yaparak kalp atışlarını düşürüp kan dolaşımını azalttığı için beyine kan ile giden oksijenin azalmasına ve dalgıcın bayılmasına sebep olur. 

        Su altında BC nin kullanılması ancak kuru elbisenin kaldırma kapasitesini aşan aşırı ağırlıkla çok derine dalınması halinde gerekebilir. Çift ağır tüplerle dalmak veya karışım gaz dalışı gibi teknik dalış disiplini nedeniyle 3-4 hatta 5 tüple dalınması halinde nötr yüzerlik için dalgıç BC yi de kullanmak zorunda kalabilir. 

        Kuru elbisenin üzerindeki inflatör (doldurma) valfı ve egzos (boşaltma) valfı kullanılarak dalgıcın yüzerliğini ayarlaması ve çok soğuk sularda içerisine su almama özelliği nedeniyle dalgıcın soğuktan korunması hatta kuru elbise içine ilave iç giyim giyilebilme özelliği nedeniyle özellikle kış dalışlarında ve yazın dahi suları soğuk olan denizlerde baraj ve göl sularında ıslak elbise yerine kuru elbisenin kullanılması çok daha güvenli ve sağlıklıdır. 

        Kuru elbisenin içine inflatör (doldurma) valfına basılarak hava verilmesi yüzerliği arttırdığı gibi suyun basıncı nedeniyle kuru elbisenin dalgıcın vücudunu sıkıştırmasını da önler. Elbisenin boyun ve el bileklerinde bulunan neopren veya lateks malzeme suyun içeri girmesini önleyen esnek bir malzemedir ve hem boynu hem de el bileklerini yumuşak bir şekilde sarar. Genelde elbiseler fabrikadan çıkarken bilek ve boyundaki neopren veya lateks kısmın çapı küçük olarak kesilmiş bir şekilde dalgıca verilir. Şayet bunlar boynunu ve el bileğini çok sıkıyorsa 5 mm kalınlıktaki halkalar halinde parçalar keserek çapını büyütebiliriz fakat çok dikkatli olmak gereklidir çünkü 5 mm yerine bir seferde 10 mm kesilirse bu defa da çap fazla büyük olacağı için buradan elbisenin içine su girebilir ve bilek kısmına yeni lateks takmak gerekir. Genelde lateks kullanıldığında dar gelmesi halinde lateks, neoprene göre daha sert olduğu için kesilerek genişletilmesi şart olabilir fakat neopren daha yumuşak olduğu için aşırı bir rahatsızlık vermeyebilir. Bu nedenle genellikle neoprenin kesilmesine de gerek kalmayabilir.           

              

 

INFLATÖR (DOLDURMA) VALFI : 

        Kuru elbise içerisine hava basmak için kullanılır. Regülatör 1. kademesinin düşük basınç çıkışına bağlanan özel bir hortum dalış öncesinde inflatöre aynen BC kamçısının ucundaki özel geçme aparatı gibi bir aparatla takılır. Bu işlem tüp vanası açılıp regülatör 1. kademesine basınç verilmeden önce yapılmalıdır, aksi takdirde hortumu kuru elbisenin inflatörüne takmak zorlaşır. İnflatör valfı dalgıcın giydiği BC nin altında kalmasın diye göğsün ortasına tam göğüs kemiğinin üzerine gelecek şekilde kuru elbiseye monte edilir.

        Elbise içerisine hava doldurmak için inflatörün düğmesine basıldığında göğüs kemiği altta sert bir zemin oluşturduğu için daha hassas bir hava basış ayarı yapılabilir. Dalış esnasında inflatör valfı aynen regülatör ikinci kademesi gibi düğmesine basıldığında veya basmadan serbest akışa geçebilir, böyle bir arıza halinde dalgıcın elbisesinin aniden hava ile dolup yüzeye fırlaması gibi büyük bir risk ortaya çıkabilir. Bunu önlemek için dalgıcın yapması gereken şey seri bir şekilde kuru elbise inflatör valfına takılan hortumu çıkartmaktır. Nötr yüzerlik sağlamak için kuru elbise inflatör valfının düğmesine de aynen BC inflatörünün düğmesine basıldığı gibi kısa aralarla hafif ve kontrollü olarak basılır, sürekli basılı tutulmaz. 

 

EGZOS (BOŞALTMA) VALFI : 

        Genel amacı kuru elbisenin içindeki fazla havanın elbise dışına atılmasıdır. Fazla hava elbiseyi şişirip fazla hacim yarattığı için dalgıcı pozitif yüzerliğe getirip yüzeye doğru kaldıracağından ya valfın üzerindeki düğmeye basılarak yada otomatik olarak valfın kendi kendine hava tahliyesiyle elbise içerisindeki hava ve dolayısıylada hacim azaltılarak nötr yüzerlik sağlanır ve dalgıç aynı derinlikte kalır. Dalgıç yukarı çıkmak isterse egzos valfından hava tahliye edilir, aksi takdirde yükseldikçe ortam basıncı azalır ve elbise içerisindeki havanın hacmi genişler ve elbiseyi şişirip dalgıcın hacmini arttıracağı için dalgıcı süratle satha fırlatır. 

        Egzos valfı genelde elbisenin sol koluna dirsekle omuz arasına öne bakacak şekilde monte edilir. Su içerisinde egzos valfının vücuda göre yüzeye en yakın pozisyona gelmesi halinde elbise içerisindeki hava bu noktadan daha kolay tahliye edilir. 

 

YÜZERLİK KONTROLÜ : 

        Kuru elbise ile dalan bir dalgıcın genelde ıslak elbise ile daldığından daha fazla ağırlıkla nötr yüzerlik sağlayabileceği anlaşılmıştır. Bunun sebebi kuru elbisenin içine giyilen ve ısıyı korumaya yönelik iç giyimin dalgıcın hacmini ve dolayısıyla pozitif yüzerliğini arttırmasıdır. 

        Kuru elbise ile kullanılan ağırlık miktarı, kullanılan elbisenin cinsine, elbisenin altına giyilen iç giyimin kalınlığına, dalgıcın tecrübesine, kullanılan tüpün tek, çift, çelik veya alüminyum olma özelliğine, tatlı veya tuzlu suda dalış yapılmasına bağlı olarak değişebilir.  

        Ağırlıklar, dalıcı tecrübe sahibi oldukça değişik yerlere takılabilir hatta birden fazla yere de takılıp öyle dalınabilir. Örnek verilmesi gerekirse dalgıcın ağırlıkları takabileceği noktaları şöyle sıralayabiliriz. Kurşunlar kemere takılabilir, kemerin üzerinde cepler olabilir ve ağırlıklar bu ceplere konulabilir. BC nin üzerine entegre edilmiş ağırlık ceplerine konulabilir, ayak bileklerine takılabilir, tüp bağlama kayışı üzerine takılan özel ceplere konulabilir. 

        Kurşun ağırlıklarda masif kütle halinde 1 – 2 - 2,5 - 3 kg veya plastik torbalar içerisine doldurulmuş ince kurşun saçmalar halinde yumuşak bükülebilir durumda da olabilir. Özellikle BC üzerine entegre edilen ağırlık ceplerinde son belirtilen yumuşak torba kurşun ağırlık kullanılması daha uygun olur.

KURU ELBİSE İLE DOĞRU AĞIRLIK MİKTARI KULLANMA : 

        En doğru ağırlık ayarlaması şöyle yapılır: Dalgıç, her türlü malzemesini ağırlık hariç kuşanmış olarak suya girer. Hem BC sinin içindeki hem de kuru elbisesinin içindeki havayı tamamen boşaltır ve göz hizasına batıncaya kadar ağırlık alır, nefes verdiğinde yavaşça batıyorsa bu ağırlık nötr yüzerlik için limit ağırlıktır. Bu ağırlık miktarının üzerine 1 kg daha emniyet faktörü için alır ve tüpünün içindeki havayı kullandığında su altında pozitif yüzerliğe geçerek yüzeye fırlamaması için tek tüp taşıyorsa 3 kg, çift tüp taşıyorsa 6 kg daha ilave ederse kuru elbise ile dalış için yeterli ağırlığı kuşanmış olur.

 

Örnek :

Ağırlık kg.                                 Nedeni

 

    9 kg                             Göz hizasına kadar batmak ve nefes verip ciğerleri boşaltıldığında inişe başlamak için

    1 kg                             Emniyet faktörü

    3 kg                             Tek tüple daldığı için tek tüpdeki toplam hava ağırlığı miktarına karşılık alınan

+______       

  13 kg                             Tek tüple dalış için kuru elbise giyen dalgıcın taşıyacağı ağırlık.

    3 kg                             İki tüple dalarsa ikinci tüp için gereken ilave tüp hava miktarı karşılığı ilave ağırlık

+______       

   16 kg                            İki tüple dalış için kuru elbise giyen dalgıcın taşıyacağı ağırlık

 

  

SU ALTINDA NÖTR YÜZERLİK SAĞLAMA : 

        Su altında BC mizi kullanmayacağımızı ve BC mizin tamamen boş olması gerektiğini daha önce belirtmiştik. Kuru elbisemizin içine hava basıp, boşaltarak yüzerliğimizin kontrolü hem daha kolaydır hem de başka avantajları vardır. Örneğin kuru  elbisenin içine basılan hava da dalgıca bir ısı izolasyonu sağlar. Hatta çok soğuk sularda dalgıçlar kuru elbiselerinin inflatör  kamçılarını bağladıkları regülatör  1. kademesini 2-3 litrelik bir argon gazı dolu tüpe takarlar. Çünkü argon ısı yalıtımı en yüksek olan gazlardan biridir. Türkiye sularında çok aşırı bir soğuk su tabakası olmadığı için buna gerek yoktur. Fakat yine de çok soğuk deniz veya göl sularında dekompresyon duraklı 1-2 saatlik dalışlar yapmak gerekirse argon gazı kullanımı büyük kolaylık sağlar ve aşırı soğuk suda vücut ısısının normal seviyelerin altına inerek hipotermi ve dekompresyon hastalığı riskini arttırmasını önler. 

        Regülatörünüzden derin bir nefes verip ayak üzerine inişe başladığınız anda vücudu-nuzun en altında kalan kısımları olan bacaklarınızda elbisenin, suyun yaptığı dış basınçtan dolayı sizi sıkıştırdığını hissedeceksiniz. İşte o anda bu hissi ortadan kaldıracak kadar bir miktar havayı inflatör (doldurma) valfı düğmesine basarak elbise içerisine veririz. Bu hava miktarı derinlik ve dolayısıyla su basıncı arttıkça biraz daha arttırılacaktır. Aynen BC inflatörünü kullanmakta olduğunuz gibi şişirme düğmesine kısa bir süre bastıktan sonra biraz beklemek gerekir, hemen netice alınmaz. 

        Tecrübe sahibi oldukça kuru elbise kullanımının pek çok püf noktasını keşfetmeye başlarız, belli bir derinlikte kalacak şekilde nötr yüzerlik kazanmışsak ve o derinlikte yüzüyorsak sol kolumuzdaki egzos (boşaltma) valfını kolumuzu kaldırıp bedenimizin en üst noktasına doğru tuttuğumuz takdirde hava, üst kısımda olduğundan elbiseden dışarı doğru kaçacak ve elbisenin dolayısıyla dalgıcın hacmi küçüleceği için Arşimet kanununa göre suyun kaldırma kuvveti azalacak ve dalgıç hafifçe daha derine doğru inecektir. Otomatik egzos (boşaltma) valfı olan elbiselerde bu şekilde kendiliğinden hava tahliyesi yapılırken manuel tip egzos valflerde bu tahliye valfın üstündeki düğmeye basılarak yapılır.

        Her elbisenin kullanım kitapçığında o elbiseye ait egzos (boşaltma) valfının nasıl olduğu ve kullanım sistemi açıkça belirtilmiştir.  

        Genelde hem otomatik hem de manuel çalışan valflerde sistem şu şekilde kullanılır ;

 

        1-        Egzos valfının ortasında bir manuel basma düğmesi vardır. Bu düğmeye basıldığında elbise

içerisindeki havayı tahliye eder. 

        2-        Egzos valfı sola doğru saat yönünün tersine veya sağa doğru saat yönüne çevrilebilir. 

        Sola saat yönünün tersine çevrildiğinde aynen vidalı şişe kapağı gibi açık pozisyondur bunun anlamı dalgıç valfın ortasındaki düğmeye basmadan da elbisenin içerisindeki havanın basıncı arttığında valftan havayı otomatik olarak tahliye yapabilmesidir. Valfın kapağı saat yönünde çevrildiğinde en sona dayandığı takdirde valf otomatik sisteme tamamen kapalı demektir yani elbisenin içerisindeki havanın basıncı arttığı takdirde havayı kendiliğinden otomatik olarak elbise dışına tahliye etmez sadece dalgıç ortasındaki düğmeye parmağı ile basarsa hava tahliye edilir. 

        Dalgıç aynı derinlikte yani derinliğini değiştirmeden bir iş yapıyorsa ve yüzerliği nötr ise egzos valfı tam sonuna kadar saat yönünde döndürülüp kapatılmasa bile ¼ veya ½ oranında kapatılarak, dalgıcın kolunu yukarı kaldırması nedeniyle havanın kendiliğinden tahliye edilmesi kontrollü yapılabilir. Fakat valfı tamamen saat yönünde döndürerek tam kapamak hem gereksiz hem de tehlikeli olabilir. Dalgıcın yükselmesi halinde dış ortamdaki suyun basıncı azalacağından elbise içerisindeki hava genişleyerek dalgıcın hacmini arttıracak ve eğer dalgıç ezgos valfının düğmesine basıp havayı tahliye ederek nötr yüzerliği sağlamayı başaramazsa aniden satha fırlayabilecektir. Bu nedenle egzos valfı su altında hiçbir zaman tam kapalı olarak tutulmamalıdır ki dalgıç yükseldikçe kendiliğinden genişleyen havayı tahliye edebilsin. Su üstünde bu kural genelde geçerli değildir.  

        Tekneden veya yüksek bir rıhtımdan suya atlamadan önce egzos valfı tamamen kapatılıp elbise içerisine bir miktar hava basılarak ayaklar aşağıda olarak suya atlanır. Suya atlayan dalgıç yüzeyde regülatörünü ağzından çıkarmadan egzos valfını saat yönünün tersine çevirerek tamamen açar, egzos valfının bulunduğu üst kolunu hafifçe yukarı doğru kaldırarak omuzlarına göre daha yüksek pozisyonda tutar ve elbisenin içindeki havayı kendiliğinden boşaltarak hafifçe suya batmaya başlar ve kolunu indirir, bir metre kadar battığında valfı ¼ oranda saat yönüne çevirerek içerisine elbisede dış basıncın artmasından oluşabilecek sıkışmayı önlemek için bir miktar hava basar ve artık bir BC gibi elbise içerisine vereceği havayı ayarlayarak istediği derinlikte nötr olarak dolaşabilir.

        Yüzeye çıkışta otomatik durumda açık olan egzos valfı genleşen havayı dışarı atarak sizin düğmesine basmanıza gerek kalmadan çıkış imkanı sağlayacaktır. Şayet çıkışınızı yavaşlatmak istiyorsanız egzos valfının bulunduğu kolunuzu yukarı doğru omzunuzdan en yüksek noktaya getirdiğinde hava tahliye miktarı artarak çıkış hızınız yavaşlayacaktır. Bu şekilde kolunuzu yukarı, aşağı hareket ettirerek kontrollü bir şekilde yükselebilirsiniz.

 

KURU DALIŞ  ELBİSESİ KULLANIMINDA KARŞILAŞILABİLECEK PROBLEMLER : 

        1- Elbisenin yırtılıp su alması halinde deliğin büyüklüğüne göre su giriş hızı ve miktarı artacaktır, böyle bir durumda BC ye hava basılarak yüzeye çıkılmaya çalışılır ve gerekirse ağırlıklar atılabilir. Neopren kuru elbiseler bu durumda daha emniyetlidir. Kolay yüzerlik sağlanabilir.

        2- İnflatör (doldurma) valfı serbest akışa geçip sürekli bir şekilde elbise içerisine hava basmaya başlarsa acilen inflatöre giren hortumun başındaki çabuk sökme halkası geri çekilerek hortum inflatörden çıkarılır ve satha fırlamamak için egzos valfının düğmesine basılarak fazla hava tahliye edilir. Bu durumda dalış bitirilip yüzeye çıkılır.

        3- Egzos (boşaltma) valfı arıza yapıp havayı tahliye etmezse bir elin parmağı diğer elin bilek kısmında bulunan neopren veya lateks kısmına sokulup aralanır ve bilek yukarı kaldırılarak acil hava çıkışı sağlanır veya boyun kısmına parmak sokulup lateks boyunluk aralanarak hava boyundan tahliye edilir. Bu durumda da artık dalış bitmiş demektir ve dalgıç yüzeye çıkar.

        4- Dalgıç aniden baş aşağı pozisyona geldiğinde ayaklar satha daha yakın olacağı için hava burada toplanarak genleşir ve dalgıcı yukarı doğru çeker eğer hemen gereken yapılmazsa biraz daha yükseldikten sonra dalgıcın başı aşağıda ayakları yukarıda yüzeye roket gibi fırlaması başlar ve çok tehlikelidir. 

        Böyle bir durumda dalgıç dizlerini mümkün olduğu kadar karnına doğru çekecek ve ancak o zaman paletlerini de hareket ettirerek öne doğru bir takla atıp baş yukarı ayakları aşağı bir pozisyona gelecektir. Şayet dibe yakınsa hızla dibe doğru palet vururken elleriyle dibi hızla iterek aynı anda dizlerini karnına doğru çekerek geriye doğru hamle yapıp baş yukarı pozisyona gelecektir. 

        Bütün bu olumsuz şartlarla başa çıkabilmenin bir numaralı kuralı sakin olmak, paniğe kapılmamak ve sık sık bu sorunlarla karşılaşmış gibi eğitim programı uygulamaktır. Her dalgıç kendi kullanacağı kuru elbiseyi çok iyi tanımalı, gözleri kapalı bir şekilde tüm valflara ulaşıp onları rahat kullanabilme alışkanlığını kazanmalıdır. Yine aynı şekilde doğru miktarda ağırlık taşımalı özellikle kuru elbise ile fazla ağırlık kullanımından kaçınmalıdır. Kuru elbise ile kullanılan her fazla ağırlık problem riskini o derecede arttırır. 

        Kuru elbise ile su altında hareket ederken yatay durumda daima ayaklarınızın omuzlarınızın hizasından aşağıda olmasına dikkat ediniz. Mümkün olduğunca baş aşağı duruma gelmekten kaçınınız. Genelde egzos (boşaltma) valfının debisi, inflatör (doldurma) valfının debisinden daha fazla olmalıdır. Bu bir emniyet faktörüdür. Bunu test etmek için 4-5 m derinlikte dibe diz üstü oturur durumda negatif yüzerlikte iken sağ elle boşaltma valfı düğmesine, sol elle doldurma valfı düğmesine aynı anda sonuna kadar basarak bekleyiniz. 5-6 saniye bu şekilde düğmelere basılı beklerken bulunduğunuz yerden yükselmiyorsanız boşalan hava miktarı dolan hava miktarından daha fazla demektir.