Sorry, your browser doesn't support Java(tm).

DALIŞ PLANLAMASI NEDİR?  

Dalış planlamasından başlıca amaç, dalışların kazasız tamamlanması ön koşul olarak algılanmalıdır. Özellikle risk önlemlerini alabilmek için uygulanacak dalışların önceden planlanması gereklidir. Bunun yanı sıra, iyi ve bilgili bir dalış planı, olası tehlikeleri etkisiz duruma getireceği de unutulmamalıdır. Eğitmen veya rehber sporcu adayları dalış yapılan yerlerde önceden aydınlatmaz, risk önlemlerini almaz ve bilgi vermezse o eğitimci veya rehberler dalıştan doğacak her türlü kazaların sorumlusu sayılır. Dolayısıyla SCUBA DALICILIĞI bir eğitim ve disiplin sporudur. Bu sporda oldu bittilere kesinlikle yer verilmemelidir. Dalış planlamasında özellikle konumuza örnek olarak şu önemli temel koşulları sıralayabiliriz.

1. Denizaltı sporunun başarısı dalış yapılacak yere önceden düzenlenen bir planla doğrudan bağlıdır.

2. Her dalışın ayrı bir niteliği olduğu gibi her dalışında ayrı planlaması da gerekmektedir. Ancak daha önce belirli bir dalış incelenmesi yapılmış yere aynı dalış planlaması uygulanabilir. Bu arada uygulanan farklı derinlikler dikkate alınmalıdır.

3. Dalış planlamasında, dibe iniş ve su üzerine çıkışlar, özellikle, su altında kalma süreleri ve dip zamanı tespit edilmelidir. Belirlenen dip zamanı dışına kesinlikle çıkılmamalıdır.

4. Dalış operasyonunda, eğer çevre koşulları, dalış güvenliğini herhangi bir durumda tehlikeye gireceği düşünülür veya girdiği görülürse o dalış planlaması o gün iptal edilmelidir. Örneğin hava koşulları veya beklenmedik durumlar göz önüne alınmalıdır.

5. Dalış sırasında her an dikkatli ve dikkatin de daima uyanık olması, özellikle kazalara sıcak bakılmalıdır. Bu bakımdan risklere ve tehlikelere karşı koruma önlemleri öncelikle dikkate alınmalıdır.

6. Dalış planlamasında en önemli sorun, olası acil bir yardımın zamanında nasıl uygulanacağı, o problemin yerinde ve nasıl çözülmesi gerektiğidir. Her sporcu bunun bilincinde olmalıdır. Örneğin en azından basınç odasının nerede bulunduğu, uzaklığı, can kurtarma ve suni solunum gibi.

7. Dalış ekipmanları da her sporcunun kendi yapısına göre uygun olmalıdır. Özellikle kontrollü ve dalışa elverişli bulunmalıdır.

Dalış güvenliği ve planlamasında ayrıca şu önemli koşullara da yer verilmelidir.

Dalış uygularken yukarıda sıraladığımız koşullarla o sporcu kendi kendisini kilitlememelidir. Önemli olan şey inanmaktan ziyade, anlamak, deneyim kazanmak, dengeli olmak ve birbirini iyi niyetle denetleyebilmektir.

Burada açıklamaya çalıştığımız konum şu. Dalgıç anlamak için kendi kendine araştırması, özellikle bilmediği veya şüphe duyduğu konuları sorması, doğruyu bilmesi ve görmesi kendi araştırmalarıyla bilimsel çözüme bağlamasıdır. Hiç kuşkusuz hepimizin bildiği gibi deneyim kazanma, bilimsel çözüme yarayan en önemli katkı ve faktördür.  

   HAVA DEKOMPRASYONU

Her yapılan dalışta geçici olarak bir miktar Nitrojen vücut tarafından sıvı olarak absorbe edilir. Absorbe edilen miktar dalış derinliği ve dip zamanı ile doğru orantılıdır. Absorbe edilen Nitrojen yağlı organizmalardaki miktarı kritik bir duruma ulaştığında bu absorbe edilen fazla miktardaki Nitrojenin atılması ancak satha çıkarken çeşitli duraklarda beklemeler yapılarak gerçekleştirilebilir. Dekomprasyon hastalığı çıkışın geciktirilmemesi ve nitrojenin dışarı atılmaması neticesinde oluşur. Vücuttaki sıvılaşmış nitrojenin atılması için belirli bir derinlikte belirli bir zaman kadar yapılan bekleme işlemine dekomprasyon denir

    Dekomprasyon Cetvellerinde Kullanılan Terimlerin Açıklamaları

    Tek Dalış : 12 saat içerisinde yapılan her dalışa denir.

  Yinelenen Dalış : 12 saat içerisinde birden fazla yapılan dalışa denir.

Derinlik : Dalış suresince varılan azamı derinliktir. (feet)

Dekomprasyon Cetveli : Derinlik ve dip zamanları bileşkelerine göre çıkartılmış cetvellerdir

Dekomprasyon Durağı : Vücutta absorbe edilen nitrojen gazının atılması için belirli derinliklerde ve belirlenmiş zamanlar kadar bekleme yeridir.

Satıh Fasılası : Dalışı takiben dalgıcın satıhta harcadığı zamandır. Dalgıcın satha gelmesiyle başlar ve tekrar dalışıyla sona erer.

Rezidüel Nitrojen : Satha gelindikten sonra dokularda kalan nitrojen gazına denir

Yinelenen Grup Harfi : Dalışı takip edin 12 saat içerisinde dalgıcın vücudundaki rezidüel nitrojen miktarını gösteren bir harftir.

Rezidüel Nitrojen Zamanı : Birinci dalıştan sonra halen dalgıcın dokularında kalan nitrojen gazını denkleme açısından mükerrer dalış dip zamanına ilave edilmesi gereken zaman miktar:dır. (Dakika olarak)

Muadil Tek Dalış Zamanı : Rezidüel nitrojen zamanıyla yinelenen dalış hakiki dip zamanının toplamıdır

Tekerrür Dalışı Dekomprasyon tablosunun seçimi için kullanılan dip zamanının, rezidüel nitrojen zamanıyla hakiki dip zamanının toplamına eşit olduğu dalışa denir.

    Tablo Seçimi:

Aşağıdakiler Dekomprasyon Tablolarıdır;

Her dekomprasyon tablosu, o andaki veya özel durumlara göre seçilir. Bu durumlar genel olarak derinlik ve dip zamanıyla basınç odası mevcudiyeti, basınç odasında oksijen  solunumunun varlığı veya deniz suyu durumlarına (Dalga,akıntı,ısı vs ) göre seçilir ve kullanılır

Yinelenen hava dalışları rezidüel nitrojen zamanı tablolarını kullanmakla planlanabilir

Kaçırılmış dekomprasyon; acil bir durum olup basınç odası tedavisi gerektirir.

Dalış Kaydı Kısaltmaları:

ST : Sathı Terk

DV : Dibe Varış

DT : Dibi Terk

 V :  Varış

T : Terk

SV : Satha Varış

TDZ : Toplam Dalış Zamanı (Sathı terk ile satha varış arasındaki zamandır.)

DZ : Dip Zamanı (Sathı terk ile dibi terk arasında geçen zamandır)

TDZ : Toplam Dekomprasyon Zamanı (Dibi terk ile satha yarış arasında geçen zamanıdır.)

Dekomprasyon Tablolarının Genel Kullanımı:

 İniş Hızı :

75 feet/dakika olarak ele alınır ve saniyeler bir üst dakikaya tamamlanır.

Satha Çıkış Kuralları:

    Uygun dekomprasyon programı seçildikten sonra tablonun mümkün olduğunca aynen takip edilmesi zorunludur. Dekomprasyon işlemi seçilen tabloya göre tamamlanmalıdır.

    Çıkış hızınız daima 30 ft./dakika olmalıdır. (Her yirmi saniyede 10 ft) çıkış hızında 20 ft./dk. ile 40 ft./dk. arasında kalan küçük hız değişmeleri dikkate alınmayabilir.

    Buna rağmen ilk stoba gelişte bir dakikaya kadar olan gecikmeler önemsenmeyebilir. Dekomprasyon stobunda dalgıcın göğsü mümkün olduğunca stop derinliğine yakın olmalıdır.

    Dekomprasyon tablosundan bulunan stop zamanı dalgıç stop derenliğine varır varmaz başlar. Stop zamanı tamamlandıktan sonra dalgıç yeni stoba veya satha uygun çıkış hızı ile gelir. Çıkış zamanı stop zamanının parçası değildir.

    Çıkış Hızında Değişiklikler:

    Aşağıdaki kurallar, satıh dekomprasyonun tabloları ve standart hava dekomprasyon tabloları uygulamalarında çıkış hızındaki değişiklikleri düzeltmek üzere uygulanır. Kuralların daha iyi anlaşılabilmesi için standart hava dekomprasyonuna ait örnekler verilmiştir. 

50 Feet’ ten Derinde Gecikme:

 Standart hava dalışında, eğer çıkış hızı 30 ft /dk dan daha az, gecikilen zaman ilk stoba gelene kadar 1 dk dan fazla ise ve bu gecikme 50 feetten daha derinde olmuş ise toplam gecikilen zamanı (bir üst dakikaya tamamlayarak) dip zamanına ilave edin, dekomprasyon programını tekrar gözden geçirin ve buna göre dekomprasyon uygulayın.

ÖRNEK :

 Maksimum derinlik 118 feet ve dip zamanı 60 dk olan bir dalış yapılmaktadır. 120/60 standart hava dekomprasyonuna göre ilk dekomprasyon stobu 30 ft dedir. İlk stoba geliş sırasında dalgıçlar 100 ft.de 3 dk.27 sn.’ lik gecikme yapıyorlar ve30 ft. stobuna 6dk.19sn'de ulaşıyorlar

ÇÖZÜM :

 Eğer dalgıçlar 30 ft/dk lık çıkış hızını muhafaza edebilselerdi 116 ft ten 30 ft te 2 dakika 52 saniyede geleceklerdi. Olması gerekenle gerçekleşen süre arasındaki fark 3 dakika 27 saniyedir. Bu nedenle dip zamanını 60 dakikadan 64 dakikaya (3 dk 27 saniye bir üst dakikaya tamamlanarak) çıkartılarak dekomprasyon programı 70 dk.'lık dip zamanı cetveline göre yeniden seçilir ve dekomprasyon programı 120/70 olur

50 Feetten Sığda Gecikme :

 Standart hava dalışında, eğer çıkış hızı 30 ft/dk' dan az ve gecikilen süre 50 ft' ten daha sığda ise, gecikilen zamanı dalgıcın ilk stobuna ilave edilır.

ÖRNEK :

 Maksimum derinlik 118 ft ve dip zamanı 60 dakika olan bir dalış yapılmaktadır. Standart hava dekomprasyon tablosuna göre ilk dekomprasyon stobu 30 ft.'tedir. Çıkış esnasında dalgıçlar 40 ft.'te gecikiyorlar ve 30 ft. stobuna ulaşmaları 6 dk 26 saniyede gerçekleşiyor.

ÇÖZÜM :

 Bir önceki örnekte olduğu gibi gerçekleşen çıkış zamanı 2 dakika 52 saniye olmalıdır. 30 ft. stobuna varış zamanı 6 dakika 26 saniye olduğu için 3 dakika 34 saniyelik bir gecikme olmuştur.(6 dk. 26 Sn - 2 dk 52 sn = 3 dk 34 Sn) Bundan dolayı 30 ft dekomprasyon durağındaki stop zamanı 3 dk 34 sn uzatılır, dalgıçlar 2 dk yerine 30 ft.' te 5 dk 34 Sn dekomprasyon yaparlar.

    Hızlı Çıkış :

 Standart hava dalışında, eğer çıkış hızlı ise çıkışı durdurun, saatin sizi yakalamasına fırsat verin ve çıkışa daha sonra devam edin.

    SCUBA dalışları sırasında dalgıçlar çıkış esnasında saatlerine konsantre olamayabilirler. Bu durumda uygulanacak temel kural egzost edilen hava kabarcıklarını izlemektir. Eğer dalgıç hava kabarcıklarından daha hızlı çıkış yapmaz ise muhtemelen çıkış hızını aşmayacaktır.

    Dekomprasyon Cetvellerinin Seçilmesi:

    Maddeler halinde dekomprasyon cetvellerinin nasıl seçilmesi gerektiğini görelim.

Yinelenen Dalışlar:

 12 saat içerisinde yapılan dalıştır. Dalışlar arasındaki satıh fasılası; en az 10 dakika, en çok 12 saat olmalıdır. Tekerrür dalışını takiben dekomprasyon yapılırken, ilk dalışın rezidüel nitrojen zamanı da hesaba katılmalıdır.Mükerrer grup harfi standart hava dekomprasyon cetvellerinden veya sıfır dekomprasyon cetvelinden çıkarılmalıdır. Rezidüel nitrojen zamanı, mükerrer dalış için rezidüel nitrojen zaman tablosundan bulunmalıdır. Muadil tek dalış zamanı, rezidüel nitrojen zamanıyla. mükerrer dalışın hakiki dip zamanı toplamından bulunur. Dekomprasyon cetveli yeni bulunan muadil tek dalış zamanına göre seçilmelidir. Muadil tek dalış zamanı istisnai ekspoze cetvellerine giriyorsa, dalıştan sakınılmalıdır. Eğer üçüncü bir dalış yapılması planlanıyorsa, ilk tekerrür dalışının muadil tek dalış zamanı alınarak üçüncü dalış gerçekleştirilebilir.

 Hava Dalış Tabloları :

 Standart Hava Dekomprasyon Tablosu ve İstisnai Ekspozeler Tablosu :

 Azami derinlik ve zaman limiti : 190 ft. / 40 dk.’ dır. İstisnai ekspozeler cetvelleri kırmızı renkte veya iki yıldızlı olarak gösterilmiştir. Emniyet açısından bütün cetveller gösterildiği şekilde eksiksiz uygulanmalıdır. Mükerrer dalış grup harfi son sütundan bulunur. Dekomprasyonsuz dalışlar için mükerrer dalış grup harfi sıfır dekomprasyon limitleri velinden bulunur. İstisnai ekspozeler için mükerrer grup harfi verilmemiştir.

Sıfır Dekomprasyon Limitleri ve Yinelenen Grup Harfleri Tablosu :

Bu tabloda sadece dekomprasyonsuz dalış için grup harfi verilmiştir, her derinlik için sıfır dekomprasyon dalış zaman limitleri verilmiştir. Bu dalgıcın dekomprasyonsuz dipte geçirebileceği maksimum zamandır. Dalış güvenliği açısından tam veya bir üst derinlik ve dip zamanı kullanılmalıdır.

Tablodan Mükerrer Grup Harfinin Bulunması :

Tabloya tam veya bir üst derinlikten girilir, aynı hizadan sağa doğru tam veya bir üst dip zamanı bulunur. Bulunan dip  zamanından yukarı doğru dik çıkıldığında ise mükerrer grup harfi bulunur.

Mükerrer Dalışlar İçin Rezidüel Nitrojen Zaman Tablosu :

Bu tabloda satıh fasılası saat veya dakika olarak gösterilmiştir. Her fasılanın alt ve üst limitleri vardır; en az 10 dakika ve en fazla 12 saattir. Mükerrer grup harfi ilk dalış için bulunur ve harf hizasından yatay olarak girilerek satıh fasılası bulunur. Bulunan satıh fasılasından aşağıya doğru inildiğinde tablonun en altından yeni grup harfi bulunur. Rezidüel nitrojen zamanı yeni grup harfinden aşağı doğru takip edilerek mükerrer dalış derinliğiyle kesişen yerden çıkarılır.

Bu tablolarda sadece bir istisnai durum vardır. Mükerrer dalış derinliği birinci dalış derinliğiyle aynı veya daha fazla olduğunda rezidüel nitrojen zamanı birinci dalışın dip zamanından daha fazla çıkabilir. Bu durumda tek dalış zamanı bulabilmek için birinci dalışın dip zamanı rezidüel nitrojen zamanı olarak alınır.