|
|
Regülatör
dalış tüplerinde bulunan yüksek tazyikle depo edilmiş havayı indiğimiz
derinlerdeki basınca düşürür ve çevre basıncına göre ayarlayarak dalgıcın
sualtında soluk alıp vermesini sağlar. Bu
aracın özelliği şudur. Deniz seviyesinde soluduğumuz normal atmosfer basınçlı
havayı, inilen derinlik kademelerine ve çevre basıncına göre deniz altında
düzenli hava akışını ayarlayabilmesidir. Sualtında insan vücuduna suyun
bir basıncı vardır. Bu kadar çeşitli ve bol modellerin arasında hangisini satın alacağınız ve hangileri daha iyi olduğunu anlamanızda zorluk çekebilirsiniz. İyi
bir regülatör risk önlemleri alınmış ve çeşitli koşullar altında hava
akışını zorlamadan kolaylıkla sağlayabilmelidir. Bugün piyasada satılan
regülatörler hakkında yapılan genel bir araştırmada şu özellikler önerilmektedir.
1. Her koşulda performans sağlayabilmeli, 2. Uygulamada güvenlik açısı nedir? (Tanıtıcı broşüründe açıklamalı bilgiler vardır) 3. Soluma sırasında akciğerlere uyum sağlaması. 4. Bakımı ve tamirinde kolaylık, 5. Yedek parçaların kolaylıkla bulunması Ülkemizde
satılan regülatör modelleri şunlardır. U.S.A. Sherwood, Coltri Sub, Seac
Sub, Technisub, Mares, Spiro Technique, Octobus Club, Apeks, Dacor, Abyss R22,
Japan Tabata Tr. 10 SS 100. Ayrıca Italyan ve Amerika firmalarının ortak yapımı
Scubapro Mark serisi de piyasada satılmaktadır. Bunlara yeni yeni gelişenler
de eklenmekte. REGÜLATÖRLERİN
ÇALIŞMA SİSTEMLERİ : Bilindiği
üzere, sportif amaçla kullanılan regülatörleri ikiye ayırmaktayız. Aslında
her iki aracın özelliği dalış tüplerindeki yüksek tazyikli havayı inilen
derinliklerdeki çevre basıncına ayarlayabiliyor. Dalış tüplerindeki yüksek
tazyikli havayı regülatör aracılığı ile tek nefeste çevre basıncına düşüren
regülatöre TEK KADEMELİ tabirini kullanıyoruz. Diğeri ise, İKİ KADEMELİ
regülatörlerdir. İki kademeli regülatörlerin özelliği, dalış tüpünden
gelen yüksek tazyikli havayı iki ayrı bölümde çevre basıncına düşürmektedir.
Bu nedenle bu model regülatörlere iki kademeli regülatör denilmektedir. Tek
kademeli regülatörlerin özelliği şudur. yapılışı itibariyle iki
kademeli regülatörlere oranla basit yapıda oluşu, yedek parçalarının azlığı
ve bakımları kolaydır. Ancak tek kademeli regülatörler orta ve derin
sularda diyaframın yırtılması halinde hem dalıcıya zarar verdiği, hem de
tüp içindeki havanın aniden boşalmasına, bazen de aniden havanın
kesilmesine yol açtığı için tehlikeli olmaktadır. Ayrıca bu sistem regülatörlerde
nefes alıp verme de zorlanmak suretiyle yapılmakta, bu da akciğerlerin İki
kademeli regülatörleri de, çift hortumlu ve körüklü regülatörler olmak
üzere ikiye ayırmaktayız. Genellikle profesyonel dalgıçların nargile
sistemi dediğimiz teknik işlerde ve sığ sularda kullanılması açısından
tercih edilmektedir. Sportif ve profesyonel amaçla kullanılan, özelikle amatörler
için en elverişli olanları tek hortumlu pro-tipi regülatörlerdir. İkinci
kademenin girişinde bulunan (8 veya 9 Atm.) tazyikli hava, inilen derinlikte ve
suyun çevre basıncına göre, ayarlayıcı görevini üstlenen ikinci kademede
bulunan DİYAFRAM aracılığı ile istenilen miktar havayı REGULATORLERİN BAKIMI VE KORUNMASI Diğer
dalış malzemeleri gibi, her dalıştan sonra bol fakat akar tatlı suda yıkanmalıdır.
Ilık suda yıkanması özellikle tavsiye edilmektedir. Çünkü ılık su deniz
suyunun tuzunu daha çabuk temizler. Regülatörlerin yıllık kontrolleri uzman
balıkadamlarca veya dalış araçları pazarlayan firmaların servislerince yapılmalıdır.
Regülatörü
tüpe bağladıktan sonra kesinlikle hava vanasını aniden açıp regülatöre
hızlı hava akışına izin vermeyin. Ancak dalış tüpüne regülatörü bağladıktan
sonra, hava vanasını mümkün olduğu kadar yavaş açarak hava vermeye çalışın.
Aksi halde yüksek tazyikli hava zamanla birinci kademedeki aksesuarları, özellikle
yayın direncini azaltmakta ve de bozmaktadır. Bunun yanısıra iç parçaları
tuzlu sudan dolayı da çok çabuk korozyona uğramaktadır. Bu nedenle regülatör
yıkanıp kurutulduktan sonra hava kontrolü yapmayı unutmayın. BALANS NEDİR? Dalış tüpünden regülatöre giren hava akışı iki kademeden oluşmaktadır. Bu hava akışına DEBİ deyimini kullanıyoruz. İki kademede oluşan hava akışının ilkine YÜKSEK DEBİ, diğerine DÜŞÜK DEBİ tabirini kullanıyoruz. YÜKSEK DEBİ hava kullanmada regülatörden zorlanmadan içimize çekilen hava miktarıdır. Öteki akciğerlere zorlanarak, daha doğrusu içimize (vakum yoluyla) çekilen hava miktarıdır. Dolayısıyla buradaki amaç şudur. Hangi kademede olursanız olun, o kademede regülatörden solunan hava akışı o regülatörün ara basıncından veya DEBİ' sinden kaynaklanıyor. Bu o regülatörün performansıyla ilgilidir. Burada önemli diğer bir hususta akciğer VİTAL kapasitesidir. Yani içimize çekeceğimiz kadar hava akış hassasiyeti zorlanmadan sağlanabilmelidir. Dolayısıyla burada akciğerler UÇUNCU BİR KADEME GÖREVİNİ çok rahatlıkla yapabilmelidir. Tüm bu oluşan sisteme BALANS deyimini kullanıyoruz. BİRİNCİ
KADEMENİN ÇALIŞMA SİSTEMİ Bu
bölümde aksesuarlar incelendiğinde, birinci kademeden, ikinci kademeye geçen
havayı kolaylıkla takip edebilirsiniz. Birinci kademede kompakt dizaynlı hava
çıkışları ve dalış tüpünden gelen yüksek tazyikli hava giriş yeri
vardır. Standart hava çıkışlı bu yerlere çeşitli aksesuarlar bağlanabilmektedir.
Bazı regülatörlerde hava çıkış sayısı 3 veya 5 bazen daha fazla olmasına
rağmen bazıları da 3 çıkışla sınırlandırılmış. Bu
çıkışların başında (HP) YUKSEK TAZYİKLİ hava akışını gösteren Fınımetre
(Monometre veya diğer bir deyimle GEYC) bağlanıyor. İkincisi Octobus
(Ahtapot) çıkışı, yani yardımcı regülatör anlamına geliyor. Uçüncüsü,
B.C.D. Power lnflaktor veya Can Yeleği, denge sağlama yeleğinin (LP) çıkışı,
yani düşük tazyikli hava çıkışı vardır. Ancak
söz konusu çıkışlarda dağılan hava farkları regülatörün debisini,
daha doğrusu ara basınçları ve performansını etkilemiyor. Birinci
kademeyi oluşturan bu bölümde şu teknik parçaları sıralayabiliriz. Dalış
tüpüne bağlanan kısımda, havayı süzmeye yarayan gözenekli FİLİTRE
bulunur. Bu filitrenin özelliği regülatöre su zerrelerin ve toz girmemesi için
alınmış önlemdir. 1.
kademe incelendiğinde başta ANA YAY olmak. üzere, ANA DİYAFRAM, VALF İĞNESİ
ve DUGMESI, PISTON, PİSTON KOLU bulunur. Bu bölüme ayrıca YUKSEK BASINÇ (YB)
odası deyimini de kullanıyoruz. Kuru tip denilen modellerde hazneye devamlı su sirkülasyonu yerine, ikinci kademede harcanan havaya göre bu bölümde balans ayarlanıyor. Bu çalışma sistemi 2. Kademedeki düşük tazyikli yay ve diyaframı (İkinci kademe valf) harekete geçirmekte. Bu arada yüksek basınç odasındaki hava 1. Kademeden 2. Kademeye hava akışı sağlanmaktadır. Dolayısıyla her iki sistemde dalış tüpünden birinci kademeye giren 150 ila 200 Atm. arasındaki hava bu kademede 6 ila 9 Atm. düşmekte. Sıraladığımız
bu ekipmanların bulunduğu bölümün tamamına BİRİNCİ KADEME deyimini
kullanıyoruz. Üzerinde
tahliye düğmesi ve maps denilen ağızlığı bulunan bu bölüme IKINCI
KADEME denir. Bu bölüm incelendiğinde, içerisinde bulunan ikinci kademe
valfi ile bunun paralelinde çalışan diyafram aracılığıyla inilen her
derinlikte ve her nefes alış verişte çevre basıncına göre, soluduğumuz
havayı düzenli ayarlar ve kontrolünde bulundurur. Bu dizayndan amaç şudur.
1. kademeden 8 ila 9 Atm. arasında bulunan hava akışı, ikinci kademe aracılığıyla
indiğimiz derinlikte içimize çekmek istediğimiz kadarına izin yemektedir.
İkinci kademenin görevi çevre basıncına göre kontrolünde bulundurduğu
havayı ihtiyaca göre kullanılabilecek düzeyde akciğerlerde dengeli bir şekilde
girmesini Sağlar. İkinci
kademeyi daha açık bir ifadeyle şöyle özetleyebiliriz. Dalış tüpünde
bulunan tazyikli hava, birinci kademeden sonra, ikinci kademenin girişinde
bulunan İKİNCİ KADEME VALFİ aracılığıyla düşük tazyikli havanın
ikinci kademeye girmesi sağlanır. Burada bulunan düşük basınçlı havayı
da KULLANMAK İSTEDİĞİMİZ kadarını herhangi bir riske olanak vermeden,
solunum sırasında bir tutuklukla karşılaşmadan, özellikle zorlanmadan ve
kolaylıkla akciğerlerimize girmesi ve eksoz edilmesi sağlanır. İkinci
kademeden amaçta budur. Bu
bölümde yer alan teknik parçaları da şöyle sıralayabiliriz. İki parçadan
oluşan bu bölümü birbirine bağlayan paslanmaz bir çember veya bakalit çerçeve
ve somunlu bir vidası vardır. Bazı modellerinde ise, biri diğerine geçmeli
veya civata dizaynı motife edilmiştir. Her iki parçayı ortasından ayıran
lastik kauçuktan yapılmış DIYAFRAM bulunur. Diyaframın ayırdığı bölümün
bir tarafında DUŞUK TAZYIK ODASI diğer tarafında EKSOZ ODASI bulunur. Eksoz
odasında delikler vardır. Bu deliklerin görevi, inilen derinliklere göre
suyun eksoz odasına girip çıkmasını, dolayısıyla söz konusu su sirkülasyonu
aracılığı ile diyaframı, levye kolunu ve hava valfini hassas yay aracılığı
ile oval pistonu daha doğrusu yüksek hassasiyetli ikinci kademe valfi denilen
bu sistemle kontrolü altında tutar. Eksoz odasındaki deliklerden amaç şudur.
İnilen derinliklerdeki çevre basıncına göre diyaframı harekete geçirir ve
söz konusu valf aracılığı ile kullanılacak havayı çevre basıncına göre
devamlı dengede tutar. Düşük
tazyik odası bölümünde ayrıca levye kolunun ayarlanabilmesi için pir
KONTRA SOMUN bulunur. Ayarlanabilen bu kontrol somunun görevi de DUŞUK TAZYİK
ODASInda ki havanın zaman zaman ayarlanmasında kullanılır. Bu bölüme
ayarlanabilir valf yuvası denir. Bu kontra somuna bağlı yukarda belirttiğimiz
PİSTON vardır. Kısmen huniye benzeyen bu pistonun görevi de, birinci
kademeden, ikinci kademeye hava akışını çevre basıncına göre düşük
tazyik odasına girmesini Sağlar. İkinci
kademede bulunan levye kolun bir ucu, bu kontra somuna, diğer ucu da diyaframın
ortasına hassas bir şekilde değmektedir. Ayrıca
düşük hava odasında çek valf görevi yapan küçük bir tahliye diyaframı,
daha doğrusu eksoz supabı bulunur. Eksoz supabın görevi kullanılan havanın
dışarıya çıkmasını sağlar. Tek taraflı çalıştığı içinde dışardan
içeriye suyun girmesine mani olur. Sonuç
olarak ikinci kademenin görevide, yukarda belirttiğimiz gibi MAPS ağıza alındığında
ve içimize havayı çektiğimiz zaman, yukarda sıraladığımız bu
aksesuarlar harekete geçer düzenli bir hava akışı sistemi içerisinde
solunum sağlanır. Ikinci kademenin görevi de bu şekilde tamamlamış olur. Bu
arada şu hususu ilave etmekte yarar vardır. Regülatöre yapılan teknik
yeniliklerden birisi de, bu bölüme ayarlanabilir valf yuvası ve vanası ilave
edilmiştir. inilen derinliklerde eğer hava az gelmeye başlarsa, bu vanayı
ayarlamak suretiyle istenilen miktar havanın akışını ve kullanma olanağı
sağlamaktadır. Dalış
tüpünde bulunan 150 veya 200 Atm. tazyikli hava birinci kademede 8 ila 9 Atm.
arasına düşmesi ve ikinci kademede çevre basıncına inmesi ve solumaya
kullanılır duruma gelmesi sağlanır. Dolayısıyla ikinci kademede çevre basıncına
ve kullanıma göre havanın akışına olanak sağlanır. Bunu sağlayan da
levye kolu aracılığı ile hava valfi (piston) (hassas yay) ve diyaframlardır.
PALETLER
:
ORTA
SU PALETLERİ : Serbest
ve aletli (Scuba) dalış yapan amatörlerce kullanılmaktadır. Bu paletler
orta sertliktedir. Bunlar da çeşitli renklerde olup, batmayan paletlerdir. Bu
paletler daha ziyade sualtı sporcuları ve sualtı avcıları için ideal
olanlarıdır. Her ayağa uyan numaralı olanları da vardır. DERİN
SU PALETLERİ :
ŞNORKEL
: Kısa
hava borusuna şnorkel denir. Şnorkelin görevi; suyun üzerinde yüzü- koyun
yatarken veya yüzerken, başımızı dışarıya çıkarmadan, düzenli bir şekilde
nefes alınıp verilmesini sağlar. İyi bir şnorkel iki parçadan yapılmıştır, bunlar maps ve hava borusudur. Şnorkelin ağza alınan kısmına MAPS denir. Satın alırken (J) biçiminde bükülmüş ventilsiz olanlar tercih edilmelidir. Ayrıca körüklü olanları da vardır. Bu modeller genellikle balıkadamların tüplü dalışlarında kullanılır. Ancak pek kullanışlı değildir. Şnorkelin
uzunluğu normal olarak 35 veya 40 santim olup, dış çevresi 8 santimi, iç çapı
ise, 2 santimi geçmemelidir. Aksi halde nefes alıp verirken akciğerlerin
yorulmamasını neden olur. AĞIRLIK KEMERİ VE KURŞUNLAR :
Dolayısıyla
her dalıcının kendi yapısına göre bu ağırlığı, ağırlık kemerine eşit
aralıklarla sıralaması gerekiyor. Bu
statik hesabı, şu şekilde hesaplayanlar vardır. Bir insanın yapısına göre
her yirmi kiloya bir kilo kurşun ağırlık önerilir. Ayrıca kendi ağırlığınızın
yüzde sekiz veya onunu kullanacağınız toplam kurşun ağırlığı kabul
edip, bu hesap üzerinden ihtiyacınızı pratik olarak karşılayabilirsiniz. Ancak
bu hesaplara uymayanlar da çoğunluktadır. Çünkü vücut yapısının olduğu
gibi elbiselerin inceliği ve kalınlığına göre ağırlıklar değişmektedir.
Buna rağmen en doğru hesap yine kendi tecrübenize göre kendi kurşun ağırlığınız
kendiniz tesbit etmenizdir. Ağırlık kemeri satın alırken dikkat edilecek
hususları şöyle sıralayabiliriz. Herhangi bir tehlike karşısında bulunduğunuz
derinlikte ağırlık kemerini atıp su üstüne çıkabilmeniz gerekiyor. Bu
nedenle ağırlık kemeri tokası kolayca takılabilen ve açılabilen bir yapıda
olmalıdır. Bu nedenle aletli dalışa hazırlanırken ağırlık kemerini en
son kuşanılmalıdır. Ayrıca
renkli olan ağırlık kemerleri tercih edilmelidir, özellikle profesyonel ve
amatörlerce uygulanan serbest çıkış egzersizlerinde deneyim kazanırken
dipte çıkardığınız ağırlık kemeri ve kurşunlarınızı, ikinci dalışta
bulunması bakımından renkli olmalıdır. Her dalışınızdan sonra tatlı su
ile yıkanmalıdır.
Sualtı
pusulası, deniz altında yönümüzü bulmaya yarar. Özellikle gece dalışlarında
pusula kullanmak özel eğitim gerektirmektedir. Bilekte veya pleyt üzerinde taşınan
modelleri mevcuttur. Sualtı pusulasını da diğer dalış malzemeleriniz gibi
her dalıştan sonra bol tatlı su ile yıkamalısınız. SUALTI
FENERLERİ :
Sualtı
fenerlerinin pilli ve şarjlı olmak üzere çeşitli tipte modelleri vardır.
Bu lambaların deniz altındaki basınca karşı dayanıklı olması
gerekmektedir. Özellikle kullanılmadığı zamanlarda piller çıkarılmalıdır.
Her dalıştan sonra tatlı su ile yıkanmalıdır. BALIKADAM
ŞAMANDIRASI ve HALATI : Zayıf görüşte veya dalgıcın güvenliği bahis konusu olduğunda kullanılır. Halat hiçbir zaman kurtulabileceği parçaya bağlanmamalıdır. Şamandıra olarak bu iş için özel olarak imal edilmiş malzemeler kullanılabileceği gibi, yüzer olan herhangi bir madde de kullanılabilir.(Boyanmış tahta tıpalı şişe, can simidi veya iç lastik) BASINÇ
GÖSTERGESİ : Kompresörlerde
ve dalış tüplerindeki basınçlı havanın ölçülmesinde kullanılır.
"BASINÇ ÖLÇER teknik adıyla
MANOMETRE, FINIMETRE veya diğer bir değimle GEYC denir. Balıkadamların
deniz altında kullanması gereken önemli araçlarından biriside BASINÇ GÖSTERGESİ
dir. Birinci kademenin (HP) çıkışına monte edilir. Tüp içindeki havayı
dalış öncesi, dalış sonrası ve dalış sırasında devamlı olarak hava akışını
kontrol eder ekran üzerinde (Atm.) veya (Bar) olarak gösterir. Ayrıca Şu
hususu da özellikle dikkate almalısınız. uzun süreli dalışlarda GEYC
ekranına bakıldığında tüpte 50 ila 60 Atm. hava kaldığını görürseniz,
reserveye geçme limitinde bulunduğunuzu da belirleyebilirsiniz. Bu durumda dalış
liderinize veya rehberinize RESERVE işareti verip, çıkışa başlamanız
gerekir. Bu önemli ve hassas malzemeyi kullanırken hasar görmemesi ve
korunması da gerekmektedir. DALIŞ
BİLGİSAYARI ( DEKOMPRASYONMETRE ) :
Dalış
çıkış göstergesine aynı zamanda DEKOMPRESYONMETRE de denir. Bu gösterge
balıkadamları bekleyen ve büyük bir tehlike olan VURGUN hastalığını önlemek
amacıyla yapılmıştır.Son derece basit ve her amatörün kullanabileceği
kolaylıktadır. Normal
olarak kola veya konsola takılır ve dalışa geçildiği zaman suyun basıncıyla
çalışmaya başlar ve gösterge üzerinde bilgisayar rakamlar harekete geçer.
Dalış bittikten sonra da çıkışta bekleme kademelerini
hesaplar ve o dalıcıya hangi derinlikte ne kadar süre bekleyeceğini gösterir.
Ayrı bir özelliği de 6 saat içinde ikinci bir dalışı ve bu dalışla
ilgili değişen dalma derinliklerini göstermesidir. Böylece aynı gün içinde
yapılacak mükerrer dalışları da doğru ve eksiksiz olarak kaydeder. Dekomprasyonmetre
ile uygulanan dalışlarda daima derinlik göstergesi, dalgıç saati, özellikle
dalış çıkış cetvelinden o gün yapılacak derinliğin planlaması kağıt
üzerine çıkarıldıktan sonra, dalış uygulaması yapılmalıdır. Böylece
sağlıklı dalışlarınızı garanti altına almış olursunuz.
|